Quốc Gia Một Con

Dưới bầu trời xám xịt của một vùng nông thôn Trung Quốc, những biểu ngữ đỏ rực phai màu theo thời gian vẫn còn hằn in trên tường gạch, vang vọng khẩu hiệu của một thời kỳ lịch sử đầy biến động. Ống kính của Nanfu Wang không chỉ ghi lại cảnh quan, mà còn đào xới lớp trầm tích ký ức của một thế hệ đã sống, tuân phục và hy sinh dưới “chính sách một con”. Từ những bài hát tuyên truyền vui nhộn trên truyền hình đến những vở kịch tôn vinh việc triệt sản, bộ phim tái dựng một không gian văn hóa nơi sự kiểm soát sinh học được đồng nhất với lòng yêu nước, và sự tồn tại của mỗi cá nhân bị nén chặt trong những con số chỉ tiêu.

Hành trình tìm về quá khứ mở ra những vết thương chưa bao giờ khép miệng ngay trong chính gia đình đạo diễn và những người hàng xóm. Trước ống kính, người nữ hộ sinh già nua thú nhận đôi bàn tay từng đỡ đẻ cũng chính là đôi bàn tay đã thực hiện hàng chục ngàn ca nạo phá thai và triệt sản cưỡng bức. Sự sám hối muộn màng hiện hình qua việc bà thắp hương cầu nguyện và chữa trị cho các cặp đôi hiếm muộn, cố gắng gột rửa cảm giác tội lỗi của một cỗ máy thi hành công vụ mẫn cán. Đối lập với sự day dứt đó là thái độ cam chịu của những người thân, khi họ kể lại việc bỏ rơi chính ruột thịt mình ngoài chợ hay bến xe như một lựa chọn không thể tránh khỏi trước áp lực sinh tồn và tư tưởng trọng nam khinh nữ đè nặng.

Bức màn bí mật tiếp tục được vén lên khi bộ phim lần theo dấu vết của những đứa trẻ “biến mất”. Không chỉ dừng lại ở những nấm mồ vô danh, câu chuyện rẽ hướng sang một mạng lưới phức tạp nơi những đứa trẻ bị tịch thu hoặc bỏ rơi được chuyển vào các trại trẻ mồ côi nhà nước, thay tên đổi họ và trở thành con nuôi trong các gia đình phương Tây. Những bức ảnh cũ, những tờ giấy xét nghiệm ADN và những cuộc đoàn tụ đẫm nước mắt nhưng dang dở đã phơi bày một sự thật tàn nhẫn: đằng sau vẻ ngoài nhân đạo của các chương trình nhận con nuôi quốc tế là sự đứt gãy vĩnh viễn của hàng ngàn huyết thống, được vận hành bởi một hệ thống quan liêu trục lợi trên chính bi kịch quốc gia.

Bộ phim khép lại không phải bằng sự phán xét ồn ào, mà bằng một sự im lặng đầy sức nặng khi các khẩu hiệu tuyên truyền mới về chính sách hai con bắt đầu xuất hiện, thay thế cho những lệnh cấm xưa cũ. Những con người từng là nạn nhân hoặc kẻ thực thi chính sách năm xưa giờ đây tiếp tục sống, mang theo những vết sẹo vô hình và nỗi ám ảnh về sự phục tùng tuyệt đối. Hình ảnh Nanfu nhìn vào mắt con mình, đặt câu hỏi về quyền tự do định đoạt thân thể và số phận, để lại một dư âm buốt giá về cái giá phải trả cho những thử nghiệm xã hội vĩ mô trên cơ thể con người.